Het huis met de geesten

Isabel Allende, Het huis met de geesten (La casa de los espíritus; Barcelona 1982).

Geesten die als vanzelfsprekende bewoners door het huis dwalen, een meisje dat aardbevingen kan voorspellen en moeders die zonder het te zien weten wat hun kinderen uitspoken. Dit zijn meestal niet de elementen die een boek voor mij aantrekkelijk maken. Maar Het huis met de geesten van Isabel Allende is veel meer dan een boek over bovennatuurlijke verschijnselen. Het is vooral een boeiende familiegeschiedenis tegen de achtergrond van de politieke ontwikkelingen in Chili tussen ongeveer 1900 en 1980.

 Onaantastbaar

Het verhaal draait om de grootvader van de familie, Esteban Trueba, en de vrouwen in zijn leven: zijn grote liefde Rosa, zijn vrouw Clara, dochter Blanca en kleindochter Alba. Om met Rosa te kunnen trouwen werkt Trueba zich op van arbeider tot landheer. Hij heerst als een tiran over zijn landarbeiders en wordt gedreven door alles verterende emoties; zowel zijn woede en lust als zijn liefde zijn grenzeloos. Lange tijd acht hij zichzelf onaantastbaar en ontkent hij de veranderende politieke omstandigheden (in 1970 kwamen voor het eerst de socialisten aan de macht), maar uiteindelijk moet hij de realiteit onder ogen zien. ‘Een wereld waarvan hij dacht dat die goed was, viel uiteen.’

Ander leven

De vrouwen in het verhaal lijden onder de overheersende Trueba, zeker als zij keuzes maken waarmee hij het niet eens is. Tegelijkertijd leiden ze een totaal ander leven in een eigen spirituele wereld vol geesten en bovennatuurlijke gebeurtenissen. Met elke nieuwe generatie begeven de vrouwen zich echter meer in het openbare leven. Kleindochter Alba raakt, meer gedreven door liefde dan door overtuiging, nauw betrokken bij de machtsovername van de socialisten. Ze krijgt het dan ook heel zwaar als in 1973 de dictatuur van Pinochet begint. Door alle omwentelingen raakt de familie ontwricht, maar tegelijkertijd blijken de familiebanden nauwer dan gedacht.

Het grootste deel van het verhaal wordt verteld door een verteller, maar regelmatig is Esteban Trueba zelf aan het woord. Daardoor krijgt deze hardvochtige en gewelddadige man ook een menselijk gezicht, vooral door zijn liefde voor zijn kleindochter. Hij zet alles op alles om haar te redden en dat geeft het verhaal een spannend en aangrijpend slot. Vlak voor zijn dood keert hij terug naar zijn huis om ‘de niet waarneembare geesten uit andere tijden te groeten die ondanks alle wisselingen van het leven nog steeds op hun post waren’. De twee werelden waarin de familieleden leefden zijn samengekomen. Dat geldt ook voor de werelden van auteur en (deze) lezer.

–Greetje Ligthart–

Advertenties
Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

De kleine prins

Antoine de Saint-Exupéry, De kleine prins (Le petit prince, Parijs 1943).

Onlangs las ik in een tijdschrift een artikel over kinderlijke verwondering. Uiteraard was de strekking dat wij als volwassenen die verwondering kwijt zijn en hoe je die zou kunnen terugvinden. De remedie: tijd inplannen (!) om stil te staan en de dingen te laten komen zoals ze komen. Dan komt er ruimte voor verwondering, ben je in staat om dingen weer ‘voor het eerst’ te zien. Ik dacht direct aan Antoine de Saint-Exupéry, de schrijver van De kleine prins, die waarschijnlijk zou zeggen: ‘de grote mensen snappen er helemaal niets van.’

Schaap

‘Toe – teken eens ‘n schaap voor me’, zijn de famous first words van de kleine prins. Hij richt zijn verzoek tot de ik-figuur van het verhaal, een piloot die is neergestort in de woestijn. Als de verraste piloot niet direct begint te tekenen herhaalt de kleine prins ‘héél zacht, alsof het iets héél ernstigs gold’ zijn vraag: ‘Toe – teken eens ‘n schaap voor me.’ De piloot geeft toe en doet twee pogingen om een schaap te tekenen. Maar de kleine prins is niet snel tevreden. ‘Nee, dat schaap is nu al ziek. Maak er nog maar een.’ Uiteindelijk tekent de piloot een kist. ‘Dit is een kist. Je schaap zit erin.’ De kleine prins is dolgelukkig. ‘Ja, zo wilde ik ’t precies hebben!’

Roos

Deze scène is het begin van een mooie vriendschap en typerend voor de rest van het verhaal. Steeds komt de kleine prins met verrassende vragen en opmerkelijke verhalen. Hij woont hij op een asteroïde met alleen drie kleine vulkanen, die hij elke dag schoonveegt (ook de dode, want ‘je kunt nooit weten!’), en één roos. Op een dag besluit de kleine prins op reis te gaan door het heelal. Hij ontmoet vele eigenaardige personen, die hij ogenschijnlijk simpele, maar heel essentiële vragen stelt.

Op de aarde sluit hij vriendschap met een vos, die hem uitlegt waarom zijn ene roos zo belangrijk is. In een tuin met duizend rozen lijkt elke roos hetzelfde. Maar als je er één echt leert kennen, zie je dat zij zoveel mooier is dan alle andere rozen. De kleine prins leert dat je alleen met je hart goed kunt zien. ‘Het wezenlijke is voor de ogen onzichtbaar.’

Het is een verhaal vol fantasie, humor en een flinke dosis maatschappijkritiek. Je ziet onze wereld door de ogen van de kleine prins, die alles letterlijk voor het eerst ziet. Ik zou zeggen: plan wat tijd in om je door hem te laten verwonderen!

— Greetje Ligthart —

Geplaatst in Uncategorized | 2 reacties

Haar naam was Sarah

Tatiana de Rosnay, Haar naam was Sarah (Sarah’s key, Parijs 2006).

‘Het meisje hoorde het harde gebons op de deur het eerst. Haar kamer lag het dichtst bij de ingang van het appartement. (…) “Politie! Opendoen! Nu!” Het gebons begon weer, harder. Het weerklonk tot in het diepst van haar botten. Haar jongere broer, die in het bed naast het hare lag te slapen, bewoog. “Politie! Opendoen! Opendoen!” Hoe laat was het? Ze tuurde door de gordijnen. Het was nog donker buiten.’

Op 16 juli 1942 vond in Parijs een grote razzia plaats . Later zou deze gebeurtenis bekend worden onder de naam ‘rafle du Vel d’Hiv’, de razzia van de Winterwielerbaan. In twee dagen tijd werden 12.884 joden opgepakt, onder wie 4051 kinderen. Haar naam was Sarah vertelt het (fictieve) verhaal van een van hen.

Nadat het meisje samen met haar familie is opgepakt verblijft ze enkele dagen in de wielerbaan, waar alle opgepakte gezinnen zijn opgesloten. Er is nauwelijks te eten of te drinken en die eerste dagen bezwijken al velen. Daarna worden de gezinnen uit elkaar gerukt en naar concentratiekampen afgevoerd. Tijdens al deze verschrikkingen draagt het meisje ook nog eens een verschrikkelijk geheim met zich mee.

Het boek heeft twee verhaallijnen: het verhaal van het meisje en het verhaal van een journaliste, Julia. Voor de herdenking van de razzia, zestig jaar later, onderzoekt Julia wat er precies is gebeurd op 16 juli 1942. Tijdens haar zoektocht ontdekt ze het verhaal van het meisje, dat op gruwelijke wijze verbonden blijkt met haar schoonfamilie. Ondanks tegenwerking van haar man zet Julia alles op alles om uit te zoeken wat er met het meisje en haar familie is gebeurd.

Het meisje. De schrijfster noemt haar in de eerste helft van het boek niet bij haar naam. Nog voordat je leest wat er met haar gebeurt, weet je daardoor dat het mis is, goed mis. Wie niet bij zijn naam genoemd wordt, bestaat in wezen niet. En dat was precies wat de nazi’s deden: joden (en andere bevolkingsgroepen) hun identiteit ontnemen – en uiteindelijk hun leven. In de concentratiekampen gebeurde dat onder andere door mensen niet meer bij hun naam te noemen, maar hen een nummer te geven, soms getatoeëerd op hun arm. Het meisje uit dit verhaal dreigt ook als anoniem slachtoffer de geschiedenis in te gaan, maar de journaliste haalt haar uit de vergetelheid. Daarmee geeft zij Sarah haar naam terug.

–Greetje Ligthart–

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

De komst van Joachim Stiller

Een busje stopt midden op straat en er stappen vier mannen uit. Ze dragen werkkleding en beginnen met het openbreken van de straat. Zodra de weg openligt, plaatsen ze de straatstenen weer terug en vertrekken alsof er niets is gebeurd. Journalist Freek Groenevelt ziet het gebeuren en schrijft er een stukje over in de krant. Enkele dagen later ontvangt hij een brief over het krantenbericht. Groenevelt schrikt als hij de gedateerde postzegel en de poststempel ziet: de brief is 38 jaar eerder gepost. Joachim Stiller is in zijn leven gekomen.

Aanvankelijk denkt de nuchtere Groenevelt nog aan een flauwe grap, maar algauw gebeuren er steeds meer onverklaarbare zaken. Steeds speelt Joachim Stiller een grote en eigenaardige rol. Groenevelt probeert erachter te komen wie die mysterieuze Joachim Stiller is, maar stuit daarbij vooral op nieuwe raadsels. Uiteindelijk komen alle gebeurtenissen samen in een dramatisch slotstuk.

Hubert Lampo, De Komst van Joachim Stiller (Den Haag, 1960).

Als je het boek niet kent, denk je nu misschien aan een snelle literaire thriller van Saskia Noort. Niets is minder waar. Het boek komt langzaam op gang en het taalgebruik is op zijn minst even wennen: “In de grond ben ik maar een doodgewone kerel, die van zijn natje en zijn droogje houdt en voor het overige rustig gelooft in de door eigen kracht langzamerhand ontvoogdende mensheid, voor zoverre de pyromanen van deze eeuw haar hiertoe de gelegenheid zullen gunnen”, stelt Groenevelt zichzelf voor. Tegelijkertijd is het een enorm spannend boek en daarmee wel degelijk een ‘pageturner’.

Terwijl je meeleeft met Groenevelt en minstens zo graag als hij wilt weten wie Joachim Stiller is, ontvouwt zich een extra dimensie in het verhaal. Naast subtiele verwijzingen naar de Bijbel, blijkt ook het hoofdverhaal gebaseerd op een bekend Bijbels gegeven. Uiteindelijk ligt het er naar mijn smaak wat te dik bovenop, maar boeiend is het zeker.

De schrijver lijkt met het Bijbelse verband zowel de hoofdpersoon als de lezer te willen openstellen voor een realiteit die de onze overstijgt. Het doodgewone leven van Groenevelt raakt ontwricht en dat maakt hem angstig. Maar door die angst te overwinnen wordt hij ontvankelijk voor wat er echt toe doet. Hij leert te kijken voorbij “de nuchtere feiten waarop onze wereld zich blind staart, zonder plaats in te ruimen voor de geest en de droom”. De komst van Joachim Stiller heeft zijn leven voor altijd veranderd.

—Greetje Ligthart—

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen